Kiến trúc gothic là gì? Đặc điểm và những công trình tiêu biểu trên thế giới

Danh mục

    Gothic là một phong cách kiến trúc bắt nguồn từ Châu Âu (chủ yếu là Pháp) vào khoảng thế kỷ thứ 12 nên được gọi là kiến trúc kiểu Pháp. Ban đầu, Gothic gắn liền với thiết kế các nhà thờ, với vẻ bí ẩn và lạ lẫm nên còn gắn liền với khái niệm "man rợ và kinh dị". Tuy nhiên, phần lớn những nhà khảo cổ và những sử gia nghệ thuật đều chỉ ra rằng kiến trúc Gothic là một sự phát triển thêm lên từ lối kiến trúc Roman trước đó, nó là sự phát triển trong kiến trúc của nhân loại. Để hiểu rõ hơn về phong cách đọc đáo này, mời bạn đọc cùng chúng tôi tìm hiểu ngay sau đây nhé!

    Kiến trúc gothic là gì?

    Kiến trúc Gothic (hay francigenum opus) là một phong cách kiến trúc bắt đầu phát triển từ nửa sau thời Trung cổ ở Tây Âu. Kiến trúc Gothic được thể hiện rõ rệt nhất và đẹp nhất trong các nhà thờ lớn, trong các thánh đường và một số các công trình dân dụng. Nhiều mẫu kiến trúc nhà thờ còn lại đến ngày nay. Trong số chúng, ngay những công trình nhỏ nhất cũng mang vẻ đẹp đặc trưng phần vì không có 2 công trình kiến trúc Gothic nào lại giống hệt nhau. Rất nhiều những công trình lớn là những kiệt tác kiến trúc vô giá được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.

    Một góc nhà thờ Saint - Étienne, công trình kiến trúc đầu tiên trên thế giới

    Một góc nhà thờ Saint - Étienne, công trình kiến trúc đầu tiên trên thế giới

    Những người Ý thời kỳ Phục hưng đã gọi gotico là "Gothic". Phong cách này ban đầu được lấy tên là "francigenum opus, dịch nôm na là "tác phẩm của người Pháp", có nghĩa là "phương pháp xây dựng tại vùng Île-de-France". Thuật ngữ "Gothic" ban đầu được sử dụng theo nghĩa xấu. Từ này xuất phát từ tên gọi những người Goth, loại người mà theo người La Mã là những kẻ "mọi rợ". Vậy là kiến trúc Gothic, theo những người Ý ở giai đoạn Phục hưng, là tác phẩm của những kẻ mọi rợ, bởi nó là kết quả của sự đoạn tuyệt với những kỹ thuật và quan niệm thẩm mĩ Hy Lạp-La Mã.

    Phần lớn những nhà khảo cổ và những sử gia nghệ thuật đều bác bỏ nhận định này và chỉ ra rằng đối với kiến trúc Roman trước đó, kiến trúc Gothic là một sự phát triển thêm lên hơn là một sự đoạn tuyệt. Kiến trúc Gothic xuất hiện ở vùng Île-de-France và Haute Picardie vào thế kỷ XII. Nó nhanh chóng trở nên phổ biến ở phía Bắc sông Loire, kế đến là phía nam sông Loire và châu Âu cho tới giữa thế kỷ XVI; thậm chí là cho tới thế kỷ XVII ở một số ít các quốc gia khác. Kỹ thuật và quan niệm thẩm mỹ của kiến trúc Gothic đã được vĩnh cửu hoá trong kiến trúc Pháp thế kỷ XVI ở một số chi tiết và mẫu tái hiện công trình; và sau đó, khi một trào lưu đổi mới, làn sóng chủ nghĩa lịch sử xuất hiện vào thế kỷ XIX cho tới đầu thế kỷ XX, phong cách này phát triển thành "tân Gothic" (néo-gothique).

    Sự ra đời của kiến trúc Gothic

    Kiến trúc Gothic được cho là ra đời sau thời kì kiến trúc Roman, bắt đầu một kỉ nguyên kiến trúc kiểu mới. Khoảng năm 1200 sau Công Nguyên, dân Châu Âu bắt đầu xây nhà thờ và cung điện theo kiểu kiến trúc Gothic. Sự khác biệt dễ dàng nhận thấy nhất giữa hai lối kiến trúc Trung Cổ này là trong khi kiến trúc Roman theo kiểu vòm cong tròn thì kiến trúc Gothic lại theo kiểu vòm nhọn. Kiến trúc Gothic có cửa sổ nhiều hơn và kích thước cửa sổ cũng lớn hơn kiến trúc Roman.

    Mái vòm nhọn, điểm đặc trưng của kiến trúc Gothic

    Mái vòm nhọn, điểm đặc trưng của kiến trúc Gothic

    Phong cách Gothic xuất hiện chủ yếu ở vùng Haute Picardie. Nó phát triển trong các thời kỳ : Gothic sơ kỳ (thế kỷ XII), kế đến là Gothic cổ điển (1190 – 1230), tiếp sau đó là Gothic ánh sáng (khoảng 1230 - khoảng 1350), và cuối cùng là Gothic rực cháy (thế kỷ XV-XVI). Vào giai đoạn phục hưng, phong cách Gothic vẫn phát triển ở Pháp nhưng có sự pha trộn giữa kiến trúc Gothic và phong cách trang trí thời Phục hưng (nhà thờ Saint-Étienne du Mont ở Paris).

    Thời kỳ hưng thịnh nhất của kiến trúc Gothic là khoảng từ giữa thế kỷ 18 ở Anh và lan rộng khắp Châu Âu trong suốt thế kỷ 19. Sau đó vẫn ảnh hưởng rất mạnh trong các kiến trúc về nhà thờ và trường đại học cho đến tận thế kỷ 20 trên khắp thế giới.

    Nhà thờ Saint Étienne một công trình kiến trúc gothic tiêu biểu trên thế giới

    Nhà thờ Saint Étienne một công trình kiến trúc gothic tiêu biểu trên thế giới

    Đặc điểm của kiến trúc gothic

    Nhà thờ Gothic có chiều cao lớn từ 38-42m, riêng tháp lấy ánh sáng cao đến 60m, cửa sổ kính màu ở mặt đứng có thể lớn tới 8-12m. 

    Mặt đứng phía Tây (mặt chính) của kiến trúc nhà thờ Gothic tuân theo những chế định nhất định, từ dưới lên trên được chia làm ba phần (ba tầng): phần dưới cùng là cửa, thường có ba hốc cửa rất sâu (chiều sâu của hốc có thể chiếm hẳn một bước nhà), phần giữa ở chính giữa cửa sổ tròn to bằng kính màu được tô điểm như những bông hoa hồng, phần trên cùng là hành lang và hai tháp chuông.

    Mái vòm cao kết hợp với những cửa sổ kính lớn giúp lấy ánh sáng

    Mái vòm cao kết hợp với những cửa sổ kính lớn giúp lấy ánh sáng

    Kết cấu nhà thờ Gothic là một trong những sáng tạo đặc biệt nhất, tạo cho kiến trúc nhà thờ những ưu việt và vẻ đẹp đặc biệt, mà trước đó các hệ thống kết cấu, kể cả những nền kiến trúc phát triển cao như La Mã cổ đại, chưa đạt được.

    Cửa sổ kiến trúc Gothic đặc sắc và bắt mắt

    Cửa sổ kiến trúc Gothic đặc sắc và bắt mắt

    Nghệ thuật trang trí kiểu gothic tại các nhà thờ lớn

    Nghệ thuật trang trí kiểu gothic tại các nhà thờ lớn

    Cửa sổ hoa hồng với muôn vàn cách trang trí khác nhau

    Cửa sổ hoa hồng với muôn vàn cách trang trí khác nhau

    Hệ thống kết cấu nhà thờ Gothic là một hệ thống không gian lớn, dùng khung chịu lực, tách biệt rõ rệt giữa kết cấu chịu lực và kết cấu ngăn cách, với những thành phần chính tính từ đổ mái xuống là: vòm mái hình múi có sống, cuộn nhọn, cột và cuộn bay. Hệ thống đã tạo cho kiến trúc những không gian mệnh mông, khoáng đạt và một khung cảnh nội thất nhẹ nhàng, tràn ngập ánh sáng.

    Không gian rộng lớn hút ánh sáng trong kiến trúc Gothic

    Không gian rộng lớn hút ánh sáng trong kiến trúc Gothic

    Trong các công trình kiến trúc Gothic, khi xây dựng vòm mái bằng hình chữ nhật, thông thường người ta gặp mái cong hai chiều rất phức tạp, như vậy khi mặt chiếu bằng của nó là hình chữ nhật, chiều cao của cuốn vẫn bằng nhau, nên xử lý kiến trúc vòm có múi đơn giản hơn rất nhiều.

    Hệ thống kết cấu của vòm Gothic không còn có một gắn bó nào với kết cấu của kiến trúc La Mã cổ đại, tính chất cách tân của kiến trúc Gothic có được là nhờ những cuộn nhọn (đến từ kiến trúc phía Đông, mái vòm có bốn cuộn nhọn có múi đỡ).

    Vòm mái hình múi có sống trong kiến trúc mái nhà thờ Gothic chia ra làm các loại: vòm có sống bốn múi có hình chiếu mặt bằng hình chữ nhật, vòm có sống sáu múi có hình chiếu hình chữ nhật, vòm có nhiều sống và nhiều múi, vòm có sống bốn mũi có hình chiếu mặt bằng hình chữ nhật, vòm có sống sáu mũi có hình chiếu hình chữ nhật, vòm có nhiều sống và nhiều múi hình sao có mặt chiếu hình chữ nhật (loại vòm mái phức tạp này là sản phẩm của kiến trúc Gothic hậu kỳ), bốn chân vòm của kiến trúc truyền tải xuống cột và một phần của tải trọng xuống cuốn bay.

    Hệ thống cuốn bay giúp cho các công trình đồ sộ này trở nên thanh thoát hơn

    Hệ thống cuốn bay giúp cho các công trình đồ sộ này trở nên thanh thoát hơn

    Cuốn bay là một thành phần quan trọng của hệ thống kết cấu nhà thờ Gothic, chia xẻ với cột tải trọng của vòm, làm giảm tiết diện của cột kiến cho công trình có thể mở cửa sổ lớn được và làm cho đường nét kiến trúc thêm thanh thoát.

    Chi tiết cuốn bay (Buttess flyer)

    Chi tiết cuốn bay (Buttess flyer)

    Những công trình Gothic tiêu biểu

    Là một loại hình kiến trúc cổ xưa và được lan rộng trên toàn thế giới, các công trình kiến trúc kiểu Gothic được xây dựng ở khắp nơi trên thế giới, tuy tập trung chủ yếu tại vùng đất mẹ để Châu Âu nhưng tại Châu Á và Châu Mỹ các công trình với kiến trúc này vẫn trường tồn cùng thời gian và mang một vẻ đẹp hết sức đặc sắc, riêng biệt. Hãy cùng điểm lại những công trình tiêu biểu trên thế giới và tại Việt Nam nhé!

    Các công trình kiến trúc gothic nổi tiếng trên thế giới

    Dù được công nhận vào năm 1163 nhưng công việc xây dựng nhà thờ Saint-Étienne ở Sens đã bắt đầu vào năm 1135 và khiến nó được công nhận là nhà thờ theo kiến trúc Gothic đầu tiên.

    Nhà thờ Saint - Éntienne

    Nhà thờ Saint - Éntienne

    Tháp đồng hồ Big Ben - Lodon - một biểu tượng của nước Anh

    Tháp đồng hồ Big Ben - Lodon - một biểu tượng của nước Anh

    Tháp đồng hồ Big Ben là một trong những công trình lâu đời nhất

    Tháp đồng hồ Big Ben là một trong những công trình lâu đời nhất 

    Toàn cảnh tháp Bigben  tại London nước Anh

    Toàn cảnh tháp Bigben tại London nước Anh

    Tu viện Westminster - London - Anh

    Tu viện Westminster - London - Anh

    Tu viện Westminster - một công trình nổi tiếng cũng ra đời tại Anh

    Tu viện Westminster - một công trình nổi tiếng cũng ra đời tại Anh

    Nhà thờ Salisbury - Anh

    Nhà thờ Salisbury - Anh

    Nước Anh chính là nơi sở hữu những công trình kiến trúc kiểu Gothic - Nhà thờ Salisbury

    Nước Anh chính là nơi sở hữu những công trình kiến trúc kiểu Gothic - Nhà thờ Salisbury 

    Không gian nhà thờ Salisbury

    Không gian nhà thờ Salisbury ở Anh

    Cầu Brooklyn - Mỹ

    Cầu Brooklyn - Mỹ

    Vẻ đẹp tráng lệ của Nhà thờ Đức Bà Paris - Pháp

    Vẻ đẹp tráng lệ của Nhà thờ Đức Bà Paris - Pháp

    Nhà thờ Đức Bà Paris - Pháp

    Nhà thờ Đức Bà Paris - Pháp 

    Đại học Wellesley - bang Massachusetts - Mỹ

    Đại học Wellesley - bang Massachusetts - Mỹ

    Toàn cảnh không gian Đại học Wellesley - bang Massachusetts - Mỹ

    Toàn cảnh không gian Đại học Wellesley - bang Massachusetts - Mỹ

    Công trình kiến trúc gothic tại Việt Nam

    Trong thời kỳ Pháp thuộc, kiến trúc phương Tây đã du nhập vào Việt Nam khá nhiều trong đó kiểu kiến trúc Gothic tạo nên nhiều dấu ấn tại nước ta. Đặc biệt là những nhà thờ cổ mang nhiều nét kiến trúc này, đây được xem là những địa điểm du lịch ấn tượng cho đến ngày nay.

    Nhà thờ lớn Hà Nội với kiến trúc mang hơi hướng kiểu Gothic

    Nhà thờ lớn Hà Nội với kiến trúc mang hơi hướng kiểu Gothic

    Nhà thờ Đức Bà tại Thành phố Hồ Chí Minh, một kiến trúc nổi tiếng Sài Gòn

    Nhà thờ Đức Bà tại Thành phố Hồ Chí Minh, một kiến trúc nổi tiếng Sài Gòn

    Cấu trúc 3 phần rõ rệt và đặc sắc của kiến trúc Gothic tại giáo xứ Thánh Mẫu Thành phố Bảo Lộc, Lâm Đồng

    Cấu trúc 3 phần rõ rệt và đặc sắc của kiến trúc Gothic tại giáo xứ Thánh Mẫu Thành phố Bảo Lộc, Lâm Đồng

    Nhà thờ đá tại Sapa, Lào Cai

    Nhà thờ đá tại Sapa, Lào Cai

    Nhà thờ Mằng Lăng ở Phú Yên

    Nhà thờ Mằng Lăng ở Phú Yên

    Những dấu ấn kiến trúc Gothic ở Việt Nam không chỉ có ở những nhà thờ kể trên mà còn rất nhiều địa điểm khác như Nhà thờ Phú Nhai (Nam Định), Nhà thờ Buôn Hồ (Đăk Lăk), … Là những địa điểm không thể bỏ qua của những ai yêu thích những kiến trúc cổ.

    Hy vọng với những thông tin mà Mạnh Hệ cung cấp, bạn sẽ có cái nhìn tổng quát và gần gũi về lối kiến trúc bắn nguồn từ Châu Âu này. 

    Noithatmanhhe.vn